Юкланмоқда
Рус адабиётининг энг сирли ва жумбоқли сиймоларидан бири Николай Васильевич Гоголь 1809 йилда Украинанинг сўлим Сорочинци қишлоғида дунёга келган. Унинг ижоди икки буюк маданият — украин ва рус халқлари анъаналарининг ажойиб қоришмасидир. Ёш Николай Петербургга келганида дастлаб омадсизликка учради: у актёр бўлишни орзу қилган эди, аммо театр уни қабул қилмади. Бироқ у тушкунликка тушмай, ўз ватани ҳақидаги афсона ва ривоятларни қоғозга тушира бошлади. Натижада «Диканка қишлоғи яқинидаги оқшомлар» асари дунёга келди. Бу китобдаги жодугарлар, шайтонлар ва қувноқ қишлоқ ёшлари тасвири шу қадар жонли эдики, бутун Петербург бу ёш ёзувчи ҳақида гапира бошлади. Гоголнинг энг катта қуроли унинг ўткир кулгиси эди. Унинг машҳур «Ревизор» комедияси Россиядаги порахўрлик ва мансабпарастликни аёвсиз фош этди. Пьеса саҳнага қўйилганда император Николай I шахсан ўзи томошага келиб, якунда: «Ҳамма ўз насибасини олди, энг кўпи эса менга тегди», — деб тан олган экан. Гоголь шунчаки кулдирмасди, у «кўз ёшлар орқали кулги» санъатини яратганди. Унинг «Шинель» (Пальто) қиссасидаги кичкина одам — Акакий Акакиевичнинг фожиаси кейинчалик бутун рус адабиётида инсонпарварлик ғоясининг асосига айланди. Машҳур ёзувчи Достоевский бежизга: «Биз ҳаммамиз Гоголнинг 'Шинел'идан чиққанмиз», — демаган. Ёзувчи ҳаётининг сўнгги йиллари жуда фожиали кечди. У ўзининг бош асари — «Ўлик жонлар» достонининг иккинчи қисмини ёзишга кўп йиллар сарфлади, аммо руҳий тушкунлик ва ўзидан қониқмаслик ҳисси уни енгиб қўйди. Ўлимидан бир неча кун олдин, тунда у ўз қўлёзмаларини оловга ташлаб юборди. Бу адабиёт тарихидаги энг катта йўқотишлардан бири ҳисобланади. 1852 йилда, 42 ёшида вафот этган Гоголь ўзидан бой мерос ва ечилмаган сирларни қолдириб кетди. Унинг асарлари ҳамон китобхонларни ҳам кулдириб, ҳам чуқур ўйга толдириб келмоқда.
