Юкланмоқда
Рус маданиятида шундай шахслар борки, улар тарихни бутунлай ўзгартириб юборган. Николай Михайлович Карамзин ана шундай буюк ислоҳотчилардан биридир. 1766 йилда туғилган бу инсон адабиётга кириб келгунга қадар рус тили жуда оғир, тушунарсиз ва эски черков сўзларига тўла эди. Карамзин биринчи бўлиб «мен қандай гапирсам, шундай ёзаман» деган қоидани илгари сурди. У рус тилини соддалаштирди ва бугунги кунда ишлатиладиган кўплаб сўзларни (масалан, «саноат», «севиб қолиш», «таъсир») тилга олиб кирди. Унинг ёшлигида Европа бўйлаб қилган саёҳати ва ёзган «Рус сайёҳининг мактублари» асари ўша пайтдаги ёпиқ Россия жамияти учун Ғарбга очилган дераза бўлди. Карамзин бадиий адабиётда ҳам инқилоб қилди. Унинг «Бечора Лиза» (Бедная Лиза) қиссаси бутун мамлакатни йиғлатди десак, муболаға бўлмайди. Бу асарда у биринчи марта оддий деҳқон қизининг ҳам қалбида олижаноб ҳислар бўлишини, у ҳам сева олишини ва азоб чекишини кўрсатиб берди. Бу қисса шунчалик машҳур бўлиб кетдики, ёшлар қаҳрамон Лиза ўзини сувга ташлаган ҳовузга зиёратга бора бошлашди. Карамзин шу тариқа рус адабиётида «сентиментализм» (ҳиссиётга урғу бериш) оқимига асос солди. Лекин Карамзиннинг энг буюк жасорати унинг умрининг сўнгги йигирма йилида қилган меҳнатидир. Император Александр I унга «Тарихчи» расмий унвонини бергач, у адабиётни тарк этиб, бутунлай тарихга шўнғиди. У архивларда чанг босиб ётган минглаб ҳужжатларни ўрганиб, 12 жилдлик «Россия давлати тарихи» асарини яратди. Бу шунчаки қуруқ фактлар тўплами эмас, балки юқори бадиий тилда ёзилган достон эди. Пушкин бу ҳақда: «Карамзин Қадимги Русни худди Колумб Американи кашф этгандек қайта кашф этди», — деб ёзган эди. Буюк тарихчи 1826 йилда вафот этди, аммо унинг меҳнати туфайли рус халқи ўз ўтмишини таний бошлади.
