Юкланмоқда
Ўзбек адабиёти тарихида шундай номлар борки, улар миллатнинг паспортига айланади. Абдулла Қодирий ана шундай буюк сиймолардан биридир. 1894 йилда Тошкентнинг эски шаҳар қисмида, боғбон оиласида туғилган Абдулла ёшлигиданоқ ўткир зеҳни ва миллатпарварлиги билан ажралиб турарди. У дастлаб «Жулқунбой» тахаллуси билан ҳажвий ҳикоялар ёзиб, жамиятдаги иллатларни, қолоқликни кулги остига олди. Аммо унинг тақдирида ўзбек адабиётида бутунлай янги саҳифа очиш — биринчи миллий романни яратиш вазифаси ёзилган экан. Унинг «Ўткан кунлар» романи дунё юзини кўрганда, бу шунчаки адабий воқеа эмас, балки маданий инқилоб эди. Ёзувчи бу асар орқали ўзбек халқига ўз тарихини, урф-одатларини ва энг муҳими, соф муҳаббатни кўрсатиб берди. Отабек ва Кумушнинг фожиали севгиси бугунги кунга қадар ҳар бир ўзбек хонадонида ўқилади, севиб мутолаа қилинади. Қодирий бу асари ҳақида: «Ёзмоққа ниятланганим — янги замон романчилиги билан танишиш йўлида кичкина бир тажриба», — деб камтарлик қилган бўлса-да, у яратган асар ҳақиқий дурдона бўлиб чиқди. Унинг иккинчи йирик асари «Меҳробдан чаён» эса халқ тарихидаги мураккаб даврларни ва инсоний муносабатларни моҳирона ёритиб берган. Афсуски, бу буюк истеъдод эгасининг ҳаёти фожиали якун топди. 1937 йилги машъум қатағонлар даврида Абдулла Қодирий «миллатчи» ва «халқ душмани» деган сохта айбловлар билан ҳибсга олинди. У тергов давомида қаттиқ қийноқларга қарамай, ўз ғояларидан қайтмади ва бировга туҳмат қилмади. 1938 йилда, айни ижодий кучга тўлган 44 ёшида отиб ташланди.
