Янгиликлар

Босма китобдан олдин ҳар бир китоб қўлёзма бўлган — хаттот уни ойлаб, баъзан йиллаб кўчирган. Шу сабабли қўлёзма фақат матн эмас, балки санъат асари ҳамдир.

Мовароуннаҳр қўлёзма маданиятининг йирик марказларидан бири бўлган. Самарқанд қоғози ўзининг силлиқлиги ва пишиқлиги билан машҳур эди. Ҳирот, Бухоро ва Самарқанд китобат устахоналарида хаттот, наққош, мусаввир ва саҳҳоф (муқовачи) биргаликда ишлаган. Бу — бугунги нашриётнинг ўзи: муҳаррир, рассом, саҳифаловчи ва босмахона.

Ўзбекистон бугун дунёдаги энг бой қўлёзма хазиналаридан бирига эга. Тошкентдаги Абу Райҳон Беруний номидаги Шарқшунослик институти фондида ўн минглаб қўлёзмалар сақланади, Ҳазрати Имом мажмуасида эса дунёдаги энг қадимги Қуръон нусхаларидан бири — Усмон мусҳафи туради.

Дунё қандай сақлайди ва нашр қилади?

Рақамлаштириш. Британия кутубхонаси, Франция миллий кутубхонаси, Ватикан кутубхонаси ўз қўлёзмаларини юқори сифатда сканерлаб, интернетда бепул очиб қўймоқда.

Факсимиле нашрлар. Айрим Европа нашриётлари қўлёзмаларни қоғози, ранги ва муқовасигача аслига яқин қилиб қайта яратишга ихтисослашган. Бундай нашрлар музей ва коллекционерлар учун қадрланади.

Илмий-танқидий нашр. Бир асарнинг бир неча қўлёзма нусхаси солиштирилиб, энг ишончли матн тикланади ва изоҳлар билан чиқарилади.

ЮНЕСКО «Жаҳон хотираси» реестри. Энг ноёб қўлёзмалар халқаро ҳимоя остига олинади.

Нашриётнинг роли

Қўлёзма меросини ўқувчига етказиш — нашриётнинг муҳим вазифаси. Мумтоз асарни асл ёзувдан ҳозирги ёзувга ўгириш (транслитерация), изоҳ ва луғат билан таъминлаш, қўлёзмадаги миниатюраларни сифатли қайта чоп этиш катта билим ва масъулият талаб қилади. Биз бу йўналишда олимлар ва шарқшунослар билан ҳамкорликни устувор деб биламиз.

Лобар ҚАНДАҲОРОВА