Жаҳон адабиётида икки тилда — ҳам она тили бўлмиш қирғиз тилида, ҳам рус тилида бараварига дурдона асарлар ярата олган ноёб истеъдод эгаси Чингиз Айтматовдир. 1928 йилда Қирғизистоннинг Талас водийсидаги Шакар қишлоғида туғилган ёзувчининг тақдири халқининг оғир тарихи билан чамбарчас боғлиқ бўлди. Унинг отаси 1937 йилги қатағон қурбони бўлиб отиб ташланганда, Чингиз ҳали ёш бола эди. У уруш йилларининг барча азобларини, очликни ва оғир меҳнатни ўз елкасида ҳис қилди. Балки шунинг учундир, унинг илк қиссаси «Жамила» дунё юзини кўрганда, машҳур француз ёзувчиси Луи Арагон уни «Жаҳондаги энг гўзал муҳаббат қиссаси» деб атаган эди. Айтматов шунчаки ёзувчи эмас, у келажакни кўра билган файласуф эди. Унинг «Асрга татигулик кун» романи орқали адабиётга ва дунё тафаккурига «Манқурт» тушунчаси кириб келди. Ўз тарихини, ота-бобосини ва ўзлигини унутган, хўжайини нима деса шуни бажарадиган қул — манқурт образи орқали ёзувчи бутун инсониятни хотирасизлик фожиасидан огоҳлантирди. Унинг «Оқ кема», «Алвидо, Гулсари», «Қиёмат» каби асарларида инсон ва табиат ўртасидаги узвий боғлиқлик, эзгулик ва ёвузлик кураши шу қадар теран тасвирланганки, уларни ўқиган инсон бефарқ қололмайди. Умрининг сўнгги йилларида дипломат сифатида фаолият юритган, дунё тинчлиги учун курашган бу буюк зот туркий халқларнинг фахрига айланди. У 2008 йилда Германияда вафот этди ва ўзи васият қилганидек, бир пайтлар отаси ва бошқа қатағон қурбонлари яширинча кўмилган «Ота-байит» (Оталар қабри) ёдгорлик мажмуасига дафн этилди. Чингиз Айтматов жисмонан орамизда бўлмаса-да, унинг тоғлардек юксак ғоялари ва инсонпарварлик фалсафаси абадий яшамоқда.
