Юкланмоқда
XX аср бошларида Россияда «Кулги қироли» деган норасмий унвонга сазовор бўлган ягона инсон — бу Аркадий Тимофеевич Аверченко эди. 1880 йилда Севастополда, камбағал савдогар оиласида туғилган Аркадийнинг болалиги жуда оғир ўтган. Кўзи яхши кўрмагани сабабли у гимназияда ўқий олмаган ва бор билимини уйда, китоблар орқали олган. Ўн беш ёшидан бошлаб у Донбассдаги кўмир конларида оддий ёзувчи бўлиб ишлашга мажбур бўлади. Айнан шу ерда, оғир меҳнат ва қўпол инсонлар орасида у ҳаётнинг паст-баландини ўрганди, бу эса кейинчалик унинг асарларига бой мавзу бўлиб кирди. Унинг юлдузли онлари Санкт-Петербургга кўчиб ўтиб, машҳур «Сатирикон» журналига муҳаррирлик қилган даврига тўғри келади. Аверченконинг услуби бошқаларникидан ажралиб турарди: у заҳарли киноя билан эмас, балки самимий ва соғлом кулги билан ёзарди. Унинг қаҳрамонлари — оддий шаҳар аҳолиси, болалар ва ҳаётнинг майда-чуйда ташвишларига ўралашиб қолган инсонлар эди. Ёзувчи болалар психологиясини шунчалик нозик тушунардики, унинг болалар ҳақидаги ҳикоялари катталарни ҳам болаликнинг беғубор оламига етаклай оларди. Бироқ 1917 йилги инқилоб «Кулги қироли»нинг тақдирини бутунлай ўзгартириб юборди. У янги ҳукуматни қабул қилмади ва большевиклар сиёсатини кескин танқид қилди. У ўз ватанида қололмаслигини тушуниб, дастлаб ўз она шаҳри Севастополга, кейин эса бутунлай чет элга — Истанбулга, сўнгра Прагага ҳижрат қилди. Сургунда ёзилган «Инқилоб ортига санчилган ўн иккита пичоқ» китоби унинг ватанига бўлган соғинчи ва алами ифодаси эди. Ҳатто Ленин ҳам бу китобни ўқиб, муаллифнинг душман эканлигини, аммо ўта истеъдодли ёзувчи эканлигини тан олган. Аркадий Аверченко бор-йўғи 45 йил умр кўрди ва 1925 йилда Прагада, ватан соғинчи билан вафот этди.
