Юкланмоқда
Рус адабиётида атиги учта роман ёзиб, классиклар қаторидан мустаҳкам жой олган ёзувчи — Иван Александрович Гончаровдир. 1812 йилда Симбирск шаҳрида, бой савдогар оиласида туғилган Гончаровнинг ҳаёти ташқаридан қараганда жуда сокин ва бир маромда кечгандек туюлади. У узоқ йиллар давомида давлат хизматида ишлаган, цензура қўмитасида фаолият юритган ва ташқи кўринишидан оғир-босиқ, ҳатто бироз эринчоқ инсондек таассурот қолдирган. Аммо бу тинч қиёфа ортида ўткир кузатувчанлик ва улкан истеъдод яширинган эди. Қизиғи шундаки, «диван одами» деб таърифланадиган бу ёзувчи аслида жасур сайёҳ ҳам бўлган. У «Паллада» ҳарбий кемасида дунё бўйлаб хавфли саёҳатга чиққан ва Япония қирғоқларигача етиб борган, бу сафар таассуротлари асосида ажойиб йўл хотираларини ёзган. Гончаровнинг номини дунёга машҳур қилган асар — бу, шубҳасиз, «Обломов» романидир. Бу китоб шунчаки бир дангаса одам ҳақида эмас, балки бутун бир давр ва жамиятнинг психологик портретидир. Бош қаҳрамон Илья Ильич Обломов диванда ётиб, ширин хаёллар суришни ҳаётдаги ҳар қандай фаолликдан устун қўяди. Ёзувчи адабиётга «Обломовчилик» деган янги тушунчани олиб кирди. Бу — инсоннинг ўзгаришлардан қўрқиши, ҳаракатсизлиги ва ҳаётий ироданинг сўнишидир. Лекин Гончаров ўз қаҳрамонини масхара қилмайди, аксинча, унинг болаларча содда қалби, меҳрибонлиги ва «кристаллдек тоза» виждонини кўрсатиб беради. Обломов фаол ва ишбилармон дўсти Штольц билан солиштирилганда, гарчи дангаса бўлса-да, инсонийроқ туюлади. Ёзувчининг қолган икки романи — «Оддий тарих» ва «Жарлик» (Обрыв) ҳам жуда машҳур бўлиб, уларнинг барчаси русча номланишида «О» ҳарфи билан бошланиши (Обыкновенная история, Обломов, Обрыв) ўзига хос рамзий маънога эга. Гончаров умрининг охирида ёлғизликда яшади, кўзларидан айрилди, аммо ўзидан кейин инсон табиатининг энг нозик қирраларини очиб берувчи ўлмас асарлар қолдирди. У 1891 йилда Санкт-Петербургда вафот этди, аммо унинг диванда ётган қаҳрамони ҳамон бизни ўзимизга четдан назар ташлашга ундайди.
