Юкланмоқда
Инсоният тарихида «биринчи минг йилликнинг энг буюк даҳоси» деб тан олинган Абу Райҳон Беруний 973 йилда қадимий Хоразмнинг Кат шаҳрида дунёга келган. У ўз даврининг қомусий олими бўлиб, унинг қизиқиш доираси чегарасиз эди: астрономия, геодезия, математика, минералогия, тарих ва этнография. Беруний ёшлигиданоқ ўта ўткир зеҳни билан ажралиб турган ва турли тилларни — араб, форс, юнон, сурёний, кейинчалик эса санскрит тилини мукаммал ўрганган. Унинг яна бир буюк олим Ибн Сино билан бўлган илмий ёзишмалари ва баҳслари шарқ илм-фани тарихидаги энг ёрқин саҳифалардан ҳисобланади. Тақдир тақозоси ва сиёсий ўзгаришлар туфайли Беруний Султон Маҳмуд Ғазнавий саройида яшашга ва у билан Ҳиндистонга сафар қилишга мажбур бўлади. Аммо ҳақиқий олим ҳар қандай вазиятдан илм учун фойдалана олади. Ҳиндистонда у маҳаллий халқнинг тили, дини ва урф-одатларини чуқур ўрганиб, машҳур «Ҳиндистон» асарини ёзади. Бу китоб ўзининг холислиги ва аниқлиги билан бугунги кунда ҳам тарихчилар учун тенгсиз манба ҳисобланади. Беруний илмда шунчалик илгарилаб кетганки, у Колумбдан 500 йил олдин ғарбда, океан ортида номаълум қуруқлик (Америка қитъаси) борлигини илмий асослаб берган. Берунийнинг энг катта жасорати унинг аниқлигида эди. У оддий асбоблар ёрдамида Ер шарининг радиусини ўлчаб чиқди ва унинг ҳисоб-китоблари замонавий технологиялар билан ўлчанган натижадан деярли фарқ қилмайди. У умрининг охиригача, ҳатто ўлим тўшагида ётганда ҳам қўлидан қаламини қўймади. «Мен билмаган нарсамни билиб ўлишим, жоҳил бўлиб ўлишимдан афзалроқдир», — деган эди у. 1048 йилда Ғазна шаҳрида вафот этган бу буюк зот ўзидан кейин 150 дан ортиқ фундаментал асарлар қолдирди ва бутун дунё илм-фанига ўчмас нур бахш этди.
