Рус озодлик ҳаракати тарихи Александр Радищев номи билан очилади. У Россиядаги самодержавие ва крепостнойлик тузуми зиддиятларининг туб сабабларини биринчилардан бўлиб англаб етди ва эзилган халқ томонига ўтди. 1749 йилда бой дворян оиласида туғилиб, хорижда мукаммал таълим олган бўлса-да, у оддий деҳқонларнинг азоб-уқубатларига кўз юма олмади. Ўзининг машҳур «Эркинлик» одаси билан у инқилобий шеъриятга асос солди, «Тобольскда яшовчи дўстга мактуб», «Фёдор Васильевич Ушаков ҳаёти» каби асарлари билан эса ўзини эркинлик ва адолатга чорловчи мутафаккир-инқилобчи сифатида намоён этди. Бироқ ёзувчининг мустабид ва крепостнойлик тузумига бўлган нафрати унинг «Санкт-Петербургдан Москвага саёҳат» номли шоҳ асарида янада кучлироқ намоён бўлди. Бу китоб Радищевнинг рус инқилобий ҳаракатидаги ҳамда рус адабиёти тарихидаги ўрнини яққол кўрсатиб берди. Ушбу «саёҳат» ёзувчининг турфа кўринишдаги барча ҳаётий тажрибаларини ўзида мужассам этган, унинг билимлари ва қизиқишларининг чинакам энциклопедик хусусиятини акс эттирган, шунингдек, ёзувчининг ўттиз йиллик кузатувлари, Россия воқеликларининг энг турфа томонлари ҳақидаги мулоҳазаларини умумлаштирган эди. Китоб шунчалик жасоратли эдики, император Екатерина II уни «Пугачёвдан ҳам ёмон исёнчи» деб атаган. Ушбу китобни нашр этгани учун Радищев ўлим жазосига ҳукм қилинди, аммо сўнгги лаҳзада бу жазо Сибирга сургун қилиш билан алмаштирилди. Сургунда ҳам у иродасини йўқотмади, ўз изланишларини давом эттирди. Афв этилгач пойтахтга қайтади, лекин ўзининг озодлик ҳақидаги идеалларига эришиш имконсиз эканлигини англаб, 1802 йилда заҳар ичиб ўз жонига қасд қилди. Александр Радищев тарихда келажак авлод озодлик курашчиларини уйғотган мардона сўз соҳиби сифатида мангу қолди.
